Meta’nın 18 Milyar Dolarlık Anlaşması: Instagram ve Facebook’ta Gece Modu Geliyor
Meta, gençlerin ruh sağlığını tehlikeye attığı iddiasıyla açılan davada ABD’li eyaletlerle 18 milyar dolara varan bir anlaşmaya vardı. Meta 18 milyar dolarlık anlaşma kapsamında Instagram ve Facebook’a gece modu, günlük iki saatlik kullanım sınırı ve okul saatlerinde bildirim susturma gibi köklü değişiklikler geliyor.
Anlaşma, 52 eyalet ve bölgenin başsavcısının yıllardır sürdürdüğü hukuki mücadelenin sonucunda ortaya çıktı. Dava dosyalarına göre şirket, Instagram’ı bilerek bağımlılık yaratacak biçimde tasarladı; platformun gençler üzerindeki zararlarını da kamuoyundan gizledi.
Meta 18 Milyar Dolarlık Anlaşmaya Nasıl Varıldı?
Süreç 2023 yılında 29 eyaletin ortak açtığı davayla başladı, zamanla neredeyse tüm ABD eyaletleri ve bölgeleri sürece dahil oldu. İddianamenin özü basitti: Instagram’daki sonsuz kaydırma, anlık bildirimler ve beğeni sayaçları gençleri ekrana kilitlemek için bilinçli olarak tasarlanmıştı.
NPR’ın haberine göre Meta, anlaşmanın bir parçası olarak güvenlik özellikleri hakkında yanlış ya da yanıltıcı açıklama yapmayı da yasaklayan bir mahkeme kararını kabul etti. Şirketin uygulamalarını bağımsız bir denetçi düzenli olarak inceleyecek.
Meta tarafı iddiaları resmi olarak kabul etmedi. Yine de sosyal medya devinin masaya oturup bu denli büyük bir rakamı ödemeyi kabul etmesi, sektörde bir dönüm noktası olarak okunuyor.
Sürecin kökleri aslında 2021’e uzanıyor. Eski Meta çalışanı Frances Haugen’in sızdırdığı iç belgeler, şirketin Instagram’ın genç kız kullanıcılarda beden imgesi sorunlarını artırdığını bildiğini ama bunu kamuoyundan sakladığını gösteriyordu. O belgeler, dört yıl sonra imzalanan bu anlaşmanın en güçlü kanıtlarından biri oldu.
Meta’nın güven sorunu yalnızca bu davadan ibaret değil. Şirketin geçmişte yaşadığı ve milyonlarca kullanıcıyı saatlerce uygulamasız bırakan küresel erişim sorunu da platformun altyapısına duyulan güveni ayrıca sarsmıştı.
Ödemenin Yüzde 70’i Kesin, Yüzde 30’u Şarta Bağlı
Anlaşmanın en dikkat çekici yanı finansal kurgusunda saklı. Meta, toplam tutarın yaklaşık yüzde 70’ini önümüzdeki on yıl boyunca eyaletlere nüfus oranına göre yıllık taksitler halinde ödeyecek. Bu kısım kesin, hiçbir koşula bağlı değil.
Geri kalan yüzde 30’luk dilim, yani yaklaşık 5,3 milyar dolar, tamamen rakiplerin tutumuna bağlı. TikTok ve YouTube benzer kısıtlamaları kendi uygulamalarına getirip eyalet girişimlerine katkı sağlamazsa Meta’nın bu kısmı ödeme zorunluluğu ortadan kalkıyor.
California Başsavcısı Bonta, TikTok, YouTube ve Snap yönetimlerinin de masaya oturup benzer taahhütler vermesini umduğunu söyledi. Mekanizma açıkça gençlerin Instagram’dan uzaklaşırsa başka bir platforma kayacağı gerçeğini hedef alıyor.
Instagram ve Facebook’ta Gece Modu Nasıl Çalışacak?
18 yaşından küçük kullanıcılar için gece yarısından sabah 06.00’ya kadar Instagram ve Facebook’a erişim varsayılan olarak kapatılacak. Bu saatlerde uygulamayı açmaya çalışan bir genç, sadece sınırlı bir ekranla karşılaşacak.
Tam bir kopukluk yaşanmaması için doğrudan mesajlarda istisna tanınıyor; aileler ya da arkadaşlar acil bir durumda yine ulaşabilecek. Gece modu ebeveyn onayıyla kapatılabilecek, yani karar nihai olarak ebeveynde kalıyor.
Sürekli kullanım da artık gözetim altında. Uygulamada kesintisiz 15 dakika geçiren bir genç kullanıcıya uyarı gösterilecek, bir saatlik kullanımın ardından ise ayrı bir bildirimle çıkış önerilecek.
Günlük İki Saat Sınırı ve Okul Saatlerinde Sessizlik
Facebook ve Instagram’ın toplamı üzerinden gençlere günde iki saatlik varsayılan bir kullanım tavanı getiriliyor. Bu süreyi aşmak isteyen bir kullanıcı, ebeveyninden onay almak zorunda kalacak.
08.00 ile 15.00 arasındaki okul saatlerinde ise bildirimler otomatik olarak sessize alınacak. Meta ayrıca yaşını gizleyerek büyük hesap açan kullanıcıları yakalamak için yaş tespit teknolojisine yatırım yaptığını duyurdu.
Meta’dan TikTok ve YouTube’a Gazete İlanlı Baskı
Anlaşma imzalanır imzalanmaz Meta, rakiplerine yönelik agresif bir kamuoyu kampanyası başlattı. ABD’nin önde gelen gazetelerine tam sayfa ilanlar vererek TikTok ve YouTube’u benzer önlemleri almaya çağırdı.
Bloomberg’in aktardığına göre bu baskı kampanyası TikTok, YouTube ve Snap’i şimdiden zor durumda bıraktı; üç şirket de konuya dair kamuoyuna henüz net bir açıklama yapmadı. TikTok’un DM üzerinden ödeme gibi yeni gelir kalemlerine odaklandığı bir dönemde bu sessizlik dikkat çekiyor.
Snap’in davanın bir kısmını daha önce sessizce çözüme kavuşturduğu biliniyor. YouTube ise Meta ile birlikte davanın asıl muhatabı olmaya devam ediyor, çünkü eyaletler kısa video ve öneri algoritmalarının da aynı bağımlılık modelini kullandığını savunuyor.
Eleştiriler: Bu Anlaşma Yeterli mi?
Çocuk güvenliği savunucularının bir kısmı temkinli. Gece modu ve iki saatlik sınırın “varsayılan” olması önemli, çünkü kullanıcıların büyük çoğunluğu hiçbir zaman ayarları değiştirmiyor. Ancak eleştirmenler, bir ebeveynin tek tıkla bu korumaları kapatabilmesinin sistemi kağıt üzerinde bırakma riski taşıdığını söylüyor.
Bazı hukukçular ise asıl caydırıcı unsurun para değil, bağımsız denetçi ve mahkeme yaptırımı olduğunu vurguluyor. Meta artık güvenlik iddialarıyla ilgili yanlış beyanda bulunursa doğrudan mahkeme önünde hesap verecek; bu da şirketin geçmişte sık başvurduğu belirsiz açıklamalar stratejisini zorlaştırıyor.
Öte yandan yatırımcı cephesi anlaşmayı olumlu karşıladı. On yıla yayılan ödeme planı, Meta’nın tek seferde büyük bir mali darbe almasını engelliyor ve şirketin reklam gelirlerine kısa vadede belirgin bir etkisi beklenmiyor.
Türkiye’de Durum Ne?
Bu düzenlemelerin hepsi şimdilik yalnızca ABD’de geçerli. Meta, önlemleri küresel çapta uygulayıp uygulamayacağı konusunda resmi bir takvim paylaşmadı; bazı yetkililer genç hesap özelliklerinin zamanla başka ülkelere de yayılacağını söylese de gece modu ve iki saatlik sınır için aynı netlik yok.
Türkiye kendi yolunu zaten çizmeye başlamıştı. Kasım ayında yürürlüğe girecek yeni düzenlemeyle platformlara zorunlu ebeveyn kontrol paneli getiriliyor; e-Devlet üzerinden yaş doğrulaması yapılacak ve uyumsuz platformlara bant genişliği kısıtlaması dahil yaptırımlar uygulanacak.
Yani Türkiye’deki gençler için asıl belirleyici olan, Meta’nın ABD’de imzaladığı bu anlaşma değil, yerli düzenlemenin nasıl işleyeceği olacak. İki süreç birbirinden bağımsız ilerliyor ama nihai amaç aynı: gençlerin ekran başında geçirdiği süreyi azaltmak.
Bu arada Türkiye’deki ebeveynlerin elini kolunu bağlayan bir durum yok. Instagram’ın halihazırda sunduğu aile denetimi araçlarıyla bir gencin günlük kullanım süresi sınırlanabiliyor, belirli saatlerde bildirimler kapatılabiliyor. Yasal zorunluluk beklemeden bu ayarları etkinleştirmek isteyen aileler için seçenek zaten mevcut.
Sık Sorulan Sorular
Meta’nın 18 milyar dolarlık anlaşması ne zaman uygulanmaya başlayacak? Şirket, gece modu ve günlük iki saatlik sınır gibi değişiklikleri önümüzdeki aylar içinde ABD’deki hesaplara kademeli olarak yansıtacağını açıkladı; kesin bir tek tarih paylaşılmadı.
Bu kısıtlamalar Türkiye’deki Instagram ve Facebook kullanıcılarını da kapsıyor mu? Hayır, anlaşma yalnızca ABD’deki eyalet davasını kapsıyor. Türkiye’de gençler için ayrı bir yerli düzenleme yürürlüğe girecek.
TikTok ve YouTube da benzer önlemler almak zorunda mı? Hukuken zorunlu değiller, fakat Meta’nın ödeyeceği 5,3 milyar dolarlık kısım onların benzer adımlar atmasına bağlı, bu da dolaylı bir baskı unsuru oluşturuyor.
Gece modu tamamen kapatılabilir mi? Evet, ancak yalnızca ebeveyn onayıyla; 18 yaş altı bir kullanıcı bu ayarı tek başına değiştiremiyor.
Meta’nın sözünü tutup tutmadığını kim kontrol edecek? Mahkeme kararıyla atanan bağımsız bir denetçi, şirketin uygulamalarına geniş erişim yetkisiyle inceleme yapacak ve bulgularını başsavcılara raporlayacak.
Meta 18 milyar dolarlık anlaşma, sosyal medya şirketlerinin gençlik güvenliği konusunda artık sadece basın açıklamasıyla değil, mahkeme kararıyla sorumlu tutulduğu bir dönemin başlangıcı gibi duruyor. Instagram ve Facebook’taki gece modu ile iki saatlik sınır ABD’de hayata geçerken, TikTok ve YouTube’un bu baskıya nasıl karşılık vereceği önümüzdeki aylarda netleşecek. Türkiye’deki kullanıcılar için ise gözler kendi ebeveyn kontrol düzenlemesine çevrilmiş durumda.
